“Trên khắp đường cong của trái đất, có những người phụ nữ thức dậy trước bình minh, trong bóng tối dày đặc trước tia sáng đầu tiên, trong chạng vạng trước khi mặt trời lên; có những người phụ nữ dậy sớm hơn đàn ông và trẻ nhỏ để đập tan lớp băng, nhóm bếp lửa, nấu cháo, pha cà phê, thổi cơm, là quần áo, đun nước pha trà, tắm rửa cho con đi học, nhặt rau và bắt đầu đi chợ, hay vội vã bắt chuyến xe buýt để đi làm công việc được trả công. Tôi không biết phần lớn phụ nữ ngủ lúc nào. Ở các thành phố lớn, lúc rạng sáng có những người phụ nữ đang trên đường về nhà sau một đêm lau dọn văn phòng, đánh bóng sàn bệnh viện, hoặc thức trọn canh với người già, người bệnh, sợ hãi vào chính thời khắc mà cái chết được cho là đang làm việc của nó.

Trong ánh sáng mờ nhạt ấy, tôi thấy cô ấy, hết lần này đến lần khác, chiếc đồng hồ bên trong thúc giục cô ra khỏi giường với những chi thể nặng nề và có lẽ đang đau đớn, hơi thở chị thổi sự sống vào bếp lửa, vào ngôi nhà, vào gia đình, mang lên thân thể mình mảng lạnh cuối cùng của đêm tối, đón lấy cú nhảy bất ngờ của mặt trời đang lên.

... Họ đã cố thuyết phục tôi rằng người phụ nữ này — bị chi phối bởi những lực lượng chính trị giao thoa — không suy tư hay phản chiếu về cuộc đời mình. Rằng những ý tưởng của cô ấy không phải là những ý tưởng ‘thực sự’, như những ý tưởng của Karl Marx hay Simone de Beauvoir. Rằng những phép tính, triết lý tinh thần, năng lực về luật pháp và đạo đức, cũng như những quyết định chính trị khẩn cấp hằng ngày của cô ấy chỉ là những phản xạ bản năng hoặc hành vi được hình thành theo điều kiện. Rằng chỉ một số loại người nhất định mới có khả năng tạo ra lý thuyết...”
—Adrienne Rich, Những ghi chú hướng tới một chính trị của nơi chốn (1984)

Dạ Lửa – Womb of Fire nảy sinh từ địa tầng của sự kiên nhẫn âm thầm này. Trong tiếng Việt, lửa và máu chảy thành hai dòng bất khả phân. Lửa là bếp lửa—nơi tụ hội của câu chuyện, khúc hát, và sự sống còn; đồng thời là niềm say mê, sức sống của những ai cùng chia sẻ nó. Máu là dòng máu—dòng chảy qua bao thế hệ hy sinh và kiên cường. Nhưng trong tiếng Việt, máu còn mang mạch đập của cường độ, ý chí sục sôi, một tinh thần mãnh liệt, không kìm nén, luôn sống động. Đặt cùng nhau, lửa và máu gọi tên một lực vừa thân mật vừa tập thể, vừa dịu dàng vừa bất khuất: ngọn lửa và mạch sống của sự sáng tạo, đấu tranh và bền bỉ của phụ nữ.

Dạ Lửa – Womb of Fire là một kho lưu trữ sống động của những năng lượng ấy, một không gian nơi lao động vô hình, trí tuệ thể xác, và sức sáng tạo rực cháy của phụ nữ Việt Nam được tập trung và tôn vinh. Ở đây, cái nhỏ bé trở nên vĩ đại, cái tĩnh lặng trở nên rực rỡ, và những tia lửa của từng giọng nói cá nhân hòa vào một ngọn lửa chung tiếp tục soi sáng hiện tại và tương lai của nghệ thuật.

Năm 2025 đánh dấu kỷ niệm 100 năm thành lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Trong khi các lịch sử chính thống có thể kỷ niệm sự kiện này bằng những hành động trọng đại, Dạ Lửa – Womb of Fire lại tự định vị khác: như một nỗ lực giáo dục độc lập, một “hồ sơ phản biện” đặt trọng tâm vào tiếng nói và trải nghiệm của phụ nữ. Nó đặt câu hỏi: những lịch sử nào còn âm ỉ nơi lề trang, những ngọn lửa nào vẫn cháy âm thầm dù không được công nhận, những bài học nào nằm trong cái nhỏ, cái thân mật, cái bị bỏ qua?

Chúng tôi cũng xin tri ân những nghệ sĩ mà tác phẩm của họ không hiện diện ở đây—dù vì thời gian, không gian, hay hoàn cảnh. Sự vắng mặt của họ không phải khoảng trống mà là một ngọn lửa khác, vẫn sôi sục ngoài tầm với của dự án này. Điều quan trọng là phải thừa nhận rằng hoàn toàn không chỉ có một trăm nữ nghệ sĩ Việt Nam, cũng như cuộc tụ hội này không ngụ ý đưa ra tiêu chí cố định nào về việc ai được tính là nữ nghệ sĩ Việt Nam. Thay vào đó, nó là một cử chỉ hướng về sự trọn vẹn của sáng tạo nữ giới—thứ không thể và cũng không nên bị gò bó trong bất kỳ chuẩn mực chính thống nào.

Dạ Lửa – Womb of Fire được khởi xướng bởi Đỗ Tường Linh, Nguyễn Vũ Thiên An, và Carmen Cortizas. Đây là một sự tri ân khiêm nhường, một lời thừa nhận đầy ngưỡng mộ dành cho sự kiên định, sự chăm sóc, và nguồn năng lượng rực rỡ của các nữ nghệ sĩ khắp Việt Nam và hải ngoại.

Mơ Art Space (Hà Nội) đồng hợp tác cùng Vin Gallery và Gallery Medium (TP. Hồ Chí Minh), hân hạnh giới thiệu triển lãm “Dạ Lửa – Womb of Fire”, quy tụ 100 tác phẩm của các nữ nghệ sĩ Việt Nam và nữ nghệ sĩ gốc Việt. Được khởi xướng bởi giám tuyển Đỗ Tường Linh cùng sự hỗ trợ của Nguyễn Vũ Thiên An và Carmen Cortizas Fontan, dự án tập trung vào việc nghiên cứu, lưu trữ và giới thiệu các thực hành nghệ thuật đa dạng. Với điểm khởi đầu tại Hà Nội trước khi tiếp tục hành trình đến Thành phố Hồ Chí Minh, triển lãm mang đến cho công chúng tại cả hai thành phố cơ hội tiếp cận và tương tác với một thế giới sáng tạo phong phú.

Tiêu đề triển lãm ‘Dạ Lửa’ sử dụng font chữ ‘Đanh Đá Bold’ do Hương Ngô thiết kế, hợp tác cùng Giang Nguyen từ Dự án Republish. Thiết kế trang bìa triển lãm bởi Chi L. Nguyen & Graphic Design tại 609 Studio.

Đọc bài viết đầy đủ ở đây.